پلاسما تراپی زخم؛ روشی نوین در درمان انواع زخم‌ها

یکی از روش‌هایی که در سال‌های اخیر توجه زیادی را در حوزه مراقبت از زخم به خود جلب کرده، درمان زخم با پلاسما است. پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند که پلاسما درمانی می‌تواند علاوه بر کاهش بار میکروبی، بر التهاب، خون‌رسانی موضعی، تکثیر سلولی و فرآیند بازسازی بافت نیز اثر بگذارد.

در این مقاله که توسط کارشناس زخم کلینیک صمدیان و با استناد بر مقالات (PubMED, Mayo Clinic) نوشته شده با مفهوم پلاسما، انواع پلاسما تراپی زخم، کاربردهای آن در انواع زخم، تفاوت آن با روش‌های درمانی، مزایا و معایب و مراقبت‌های بعد از درمان آشنا می‌شویم.

پلاسما چیست؟

پلاسما یکی از حالت‌های ماده است که در آن، گاز تحت شرایط خاصی یونیزه می‌شود و بخشی از ذرات آن به یون‌ها و الکترون‌های آزاد تبدیل می‌شوند. این محیط می‌تواند ویژگی‌هایی ایجاد کند که در شرایط کنترل‌شده برای کاربردهای پزشکی مورد استفاده قرار بگیرد.

پلاسما تراپی زخم یک روش جدید و مؤثر برای بهبود زخم‌هاست که از پلاسمای خون خود بیمار استفاده می‌کند. در این روش، پلاسمای غنی از پلاکت‌های خون استخراج می‌شود و به محل زخم تزریق یا اعمال می‌گردد. این کار باعث تحریک فرآیند طبیعی ترمیم زخم، افزایش تولید سلول‌های جدید و بهبود سریع‌تر بافت‌ها می‌شود.

انواع پلاسما تراپی

عبارت «پلاسما تراپی» در پزشکی می‌تواند به چند فناوری متفاوت اشاره داشته باشد و همین موضوع گاهی باعث سردرگمی بیماران می‌شود. به طور کلی پلاسما تراپی یک اصطلاح عمومی برای روش‌هایی است که در آن‌ها از انواع مختلف پلاسما برای درمان و بازسازی بافت‌ها استفاده می‌شود. بسته به نوع زخم و شرایط فیزیولوژیک بیمار، نوع پلاسما و شیوه‌ی استفاده از آن متفاوت است.

پلاسمای گرم

پلاسمای گرم نوعی پلاسما با دمای بالا است که به دلیل ایجاد حرارت قابل‌توجه، کاربرد بالینی محدودی دارد و گزینه اصلی پلاسما‌ تراپی زخم محسوب نمی‌شود! در واقع، پلاسمای گرم یک ابزار جراحی پیشرفته است، نه یک درمان مستقیم برای زخم.

پلاسمای سرد

پلاسمای سرد نوعی پلاسمای کم‌دماست که بدون ایجاد حرارت قابل‌توجه روی سطح زخم اعمال می‌شود. این روش می‌تواند با ایجاد گونه‌های فعال اکسیژن و نیتروژن، به کاهش بار میکروبی و کنترل بیوفیلم کمک کند. پلاسمای سرد بیشتر به‌عنوان درمان کمکی زخم‌های مزمن و دیرترمیم کاربرد دارد و جایگزین درمان‌های استاندارد زخم نیست.

پلاسمای غنی از پلاکت

پلاسمای غنی از پلاکت به‌عنوان یکی از روش‌های پرکاربرد در پزشکی، به‌ویژه در درمان‌های غیرتهاجمی، به‌سرعت جای خود را در درمان انواع زخم  باز کرده است. پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) بلکه با تحریک رشد سلول‌های جدید، مکانیسم ترمیم طبیعی بدن را تقویت می‌کند.

پلاسما جت

پلاسما جت از این نظر اهمیت دارد که می‌تواند بدون تماس مستقیم ابزار با سطح زخم، پلاسما را به ناحیه مورد نظر منتقل کند. این ویژگی در برخی شرایط می‌تواند استفاده از روش را آسان‌تر کند.
در سال‌های اخیر، مطالعات بالینی جدیدی درباره اثرگذاری بالای پلاسما جت در درمان زخم‌ عروقی و درمان زخم مزمن انجام شده است. اما این روش همچنان برای درمان زخم‌های باز، درمان زخم عفونی و یا عمیق کاربرد گسترده ندارد.

پلاسما برای درمان کدام زخم ها مناسب است؟

یکی از مهم‌ترین سؤالات بیماران درباره درمان زخم با پلاسما این است که آیا این روش برای هر زخمی قابل استفاده است یا خیر. پاسخ این سؤال به نوع زخم، علت ایجاد آن، عمق و وسعت آسیب، میزان آلودگی یا عفونت، وضعیت خون‌رسانی و بیماری‌های زمینه‌ای بیمار بستگی دارد.

پلاسما برای زخم معمولاً به معنای جایگزین کردن تمام درمان‌های دیگر نیست. برای مثال، اگر زخم دارای بافت مرده باشد، دبریدمان زخم ممکن است همچنان ضروری باشد. بنابراین، پلاسما تراپی زمانی می‌تواند بیشترین کاربرد را داشته باشد که در قالب یک برنامه جامع مراقبت از زخم و بر اساس شرایط بیمار استفاده شود.

مقایسه پلاسما تراپی با سایر روش‌های ترمیم زخم

پلاسما تراپی زخم را بهتر است در کنار سایر روش‌های مراقبت از زخم بررسی کنیم، نه به عنوان یک درمان کاملاً جایگزین. روش‌هایی مانند دبریدمان، پانسمان تخصصی و وکیوم تراپی هر کدام هدف مشخصی دارند و انتخاب میان آن‌ها بر اساس شرایط بستر زخم انجام می‌شود.

مقایسه پلاسما تراپی با دبریدمان

دبریدمان و پلاسما دو روش با هدف یکسان نیستند. دبریدمان زخم به معنی حذف بافت مرده، آسیب‌دیده یا غیرقابل‌حیات از بستر زخم است. وجود چنین بافتی می‌تواند مانع تشکیل بافت سالم و ارزیابی درست زخم شود و در برخی شرایط محیط مناسبی برای تجمع میکروارگانیسم‌ها ایجاد کند. بنابراین وقتی دبریدمان برای بیمار ضرورت دارد، پلاسما نمی‌تواند صرفاً به عنوان جایگزین آن در نظر گرفته شود. در مقابل، درمان زخم با پلاسما بیشتر با تأثیر بر محیط زخم، کاهش بار میکروبی و حمایت از برخی فرآیندهای زیستی مرتبط با ترمیم مطرح می‌شود. بنابراین عملکرد این دو روش مکمل یکدیگر است.

مقایسه پلاسما تراپی با پانسمان سنتی

تفاوت اصلی این دو روش در عملکرد آن‌هاست. پانسمان عمدتاً محیط فیزیکی زخم را مدیریت می‌کند، در حالی که پلاسما با ایجاد عوامل فعال می‌تواند بر محیط زیستی زخم اثر بگذارد. بنابراین در بسیاری از بیماران، استفاده صحیح از پانسمان همچنان ضروری است.

مقایسه پلاسما تراپی با وکیوم تراپی

پلاسما از عوامل فیزیکی و شیمیایی ایجادشده در گاز یونیزه‌شده برای اثرگذاری بر محیط زخم استفاده می‌کند، در حالی که وکیوم تراپی بر اساس ایجاد فشار منفی کنترل‌شده عمل می‌کند. بنابراین انتخاب میان این دو روش به ویژگی‌های زخم بستگی دارد.

در برخی زخم‌های عمیق یا دارای ترشحات قابل توجه، وکیوم تراپی زخم ممکن است نقش مهمی در مدیریت بستر زخم داشته باشد. در مقابل، پلاسما ممکن است زمانی مورد توجه قرار گیرد که هدف، حمایت از ترمیم بافت و مدیریت بار میکروبی در کنار مراقبت استاندارد باشد.

مزایا پلاسما تراپی

• کاهش بار میکروبی و کمک به کنترل عفونت
• اثر احتمالی بر کاهش بیوفیلم
• کمک به تحریک و تشکیل بافت جدید
• حمایت از روند ترمیم و بسته‌شدن زخم

آیا پلاسما درمانی درد دارد؟

میزان درد در این روش به نوع دستگاه، نوع پلاسما، شدت درمان، وضعیت زخم و حساسیت بیمار بستگی دارد و نمی‌توان برای همه افراد یک تجربه یکسان در نظر گرفت. بیمار ممکن است هنگام درمان احساس گرما، سوزش خفیف، گزگز یا ناراحتی موضعی داشته باشد، اما شدت این احساس می‌تواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد.

مراقبت‌ها و توصیه‌های پس از پلاسما درمانی

مراقبت بعد از پلاسما تراپی زخم به اندازه انتخاب روش درمان اهمیت دارد. حتی اگر پلاسما بتواند شرایط بستر زخم را بهبود دهد، مراقبت مناسب برای حفظ محیط مطلوب زخم و جلوگیری از عفونت یا آسیب مجدد ضروری است.

• دستکاری نکردن محل درمان
• محافظت از زخم در برابر فشار، ضربه و اصطکاک
• کنترل بیماری زمینه‌ای
• تغذیه مناسب، دریافت پروتئین کافی

برای پلاسما تراپی زخم، به کجا مراجعه کنیم؟

انتخاب محل مناسب برای پلاسما تراپی زخم فقط به در دسترس بودن دستگاه پلاسما محدود نمی‌شود. مهم‌تر از خود دستگاه، ارزیابی زخم و تشخیص علت دیرترمیم شدن آن است. یک زخم ممکن است به دلیل عفونت، دیابت، اختلال گردش خون، فشار مداوم، بافت مرده یا ترکیبی از چند عامل ترمیم نشود و در چنین شرایطی، استفاده از یک روش درمانی بدون بررسی علت اصلی نمی‌تواند پاسخ مناسبی ایجاد کند.

به همین دلیل، برای انجام پلاسما درمانی بهتر است به مرکزی مراجعه شود که در زمینه درمان تخصصی زخم فعالیت می‌کند و امکان ارزیابی کامل وضعیت بیمار را دارد. در چنین مرکزی ابتدا نوع و علت زخم بررسی می‌شود و سپس بر اساس شرایط بستر زخم مشخص می‌شود که آیا پلاسما می‌تواند برای بیمار مناسب باشد یا روش‌های دیگری مانند دبریدمان، پانسمان تخصصی، وکیوم تراپی یا درمان عفونت در اولویت قرار دارند.

کلینیک صمدیان با تمرکز بر درمان تخصصی زخم و با دو شعبه فعال در غرب و شمال تهران یکی از بهترین انتخاب ها است.

جمع‌بندی

درمان زخم با پلاسما یکی از روش‌های نوین مورد توجه در درمان زخم است که به‌خصوص استفاده از پلاسمای سرد در زخم‌های مزمن، درمان زخم دیابتی و برخی زخم‌های عفونی در سال‌های اخیر بیشتر مورد مطالعه قرار گرفته است. با این حال، پلاسما تراپی نباید به عنوان یک درمان جادویی یا جایگزین تمام روش‌های مراقبت از زخم در نظر گرفته شود. نوع زخم، علت ایجاد آن، میزان عفونت، وجود بافت مرده، وضعیت خون‌رسانی و بیماری‌های زمینه‌ای همگی در موفقیت درمان نقش دارند.

در برخی بیماران ممکن است پلاسما در کنار روش‌هایی مانند دبریدمان، پانسمان تخصصی، کنترل عفونت، کاهش فشار و وکیوم تراپی مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین مهم‌ترین مرحله قبل از شروع پلاسما تراپی زخم، ارزیابی دقیق بستر زخم و انتخاب یک برنامه درمانی متناسب با شرایط بیمار است. انتخاب روش درمان در بهترین کلینیک زخم در تهران، توسط متخصص زخم و بر اساس شرایط هر بیمار انجام شود.