تفاوت زخم های شریانی و وریدی چیست؟

زخم‌های عروقی پا از شایع‌ترین و پیچیده‌ترین انواع زخم‌های مزمن هستند و برخلاف زخم‌های معمولی، روند ترمیم طبیعی ندارند و به دلیل اختلال در خون‌رسانی ایجاد می‌شوند. بسیاری از بیماران بدون آگاهی از تفاوت زخم‌های شریانی و وریدی، از روش‌های درمانی اشتباه و حتی مضر استفاده می‌کنند؛ برای مثال استفاده از بانداژ فشاری در زخم شریانی می‌تواند وضعیت بیمار را بسیار بدتر کند، اما همین روش برای زخم وریدی یکی از اصلی‌ترین درمان‌هاست.

مشکل دیگری که باعث مزمن شدن این زخم‌ها می‌شود، تأخیر در مراجعه به پزشک است. زخم در مراحل اولیه شاید کوچک و کم‌درد باشد، اما به‌مرور می‌تواند عمیق، عفونی و حتی منجر به گانگرن شود.

در این مقاله که توسط کارشناس کلینیک زخم صمدیان و استفاده از منابع علمی Healogics, PubMed, WCEI تفاوت دقیق زخم شریانی و وریدی، نشانه‌ها، علائم ظاهری، عوامل زمینه‌ای، بهترین روش‌های تشخیص و جدیدترین راه‌های درمانی که در کلینیک‌های تخصصی زخم استفاده می‌شود را با جزئیات کامل توضیح می‌دهیم. هدف این است که بیمار و خانواده او دقیق بدانند با چه نوع زخمی روبه‌رو هستند، چگونه از بدتر شدن آن جلوگیری کنند و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنند. همچنین روش‌های مراقبت از زخم در منزل، نکات مهم تغذیه‌ای، تغییرات سبک زندگی و اقدامات ضروری برای جلوگیری از عفونت نیز بررسی می‌شود.

تفاوت زخم های شریانی و وریدی چیست؟

زخم‌های عروقی پا به دو دسته مهم تقسیم می‌شوند: زخم شریانی و زخم وریدی. تفاوت میان این دو نوع زخم فقط در ظاهر آن‌ها نیست؛ بلکه در علت ایجاد، شدت درد، محل بروز، رنگ بافت، میزان ترشح، سرعت بهبود و حتی نحوه درمان تفاوت‌های بنیادی وجود دارد.

علائم و علل زخم‌های شریانی

زخم شریانی معمولاً در اثر بیماری شریان محیطی ایجاد می‌شود. این بیماری زمانی رخ می‌دهد که چربی و کلسترول در دیواره رگ‌ها رسوب کند و جریان خون کاهش یابد. بیمارانی که سیگار مصرف می‌کنند، دیابت دارند یا سطح کلسترول آن‌ها بالا است بیش از دیگران در معرض این زخم‌ها هستند.

علائم زخم‌های شریانی

• زخم های قرمز، زرد یا سیاه
• زخم عمیق
• پوست خشک، براق و بدون مو
• درد پا در شب
• خونریزی، ترشح و بوی بد ندارد
• وقتی پا پایین است قرمز می‌شود و هنگام بالا گذاشتن پا کمرنگ می‌شود

علل ایجاد زخم‌های شریانی

• افزایش سن
• دیابت
• استعمال دخانیات
• فشار خون بالا
• کلسترول بالا
• نارسایی کلیه
• تروما و آسیب
• آترواسکلروز

علایم و علل زخم‌های وریدی

زخم‌های وریدی یکی از شایع‌ترین انواع زخم‌های عروقی پا هستند و معمولاً در اثر اختلال عملکرد سیستم وریدی و بازگشت نامناسب خون به قلب ایجاد می‌شوند. برخلاف زخم‌های شریانی که بیشتر به علت نقص در خون‌رسانی ایجاد می‌شوند، زخم‌های وریدی نتیجه‌ی تجمع خون، افزایش فشار داخل وریدها و نشت مایعات به بافت‌های اطراف است. این شرایط سبب ایجاد التهابات مزمن، تغییرات پوستی و شکل‌گیری زخم‌هایی می‌شود که معمولاً در قسمت پایین ساق و بالای قوزک رخ می‌دهند. زخم‌های وریدی معمولاً با درد، تورم، تغییر رنگ پوست و گرمی همراه هستند و در صورت عدم درمان مناسب، می‌توانند تبدیل به زخم‌های مزمن و عفونی شوند.

علائم زخم‌های وریدی

• التهاب و تورم
• رنگ پوست (ساق پا) قهوه ايي تا بنفش
• درد شدید
• خارش و گزگز پوست
• پوسته پوسته شدن پوست
• سنگینی پا

علل ایجاد زخم‌های وریدی

• رگ های واریسی
• فشار خون بالا
• تروما
• شکستگی یا جراحات
• اضافه وزن
• اختلالات انعقادی
• ترومبوز سیاهرگی عمقی
• نارسایی قلبی یا کلیوی
• مصرف دخانیات
• ایستادن زیاد

بهترین روش‌های تشخیص زخم‌های وریدی و شریانی

تشخیص دقیق زخم‌های وریدی نقش مهمی در انتخاب بهترین روش درمانی و جلوگیری از مزمن شدن آن دارد. بسیاری از بیماران هنگام مراجعه، تنها یک زخم مزمن در ناحیه ساق یا قوزک پا مشاهده می‌کنند، اما تشخیص اینکه این زخم به علت مشکلات وریدی، شریانی، دیابتی یا ترکیبی از آن‌ها ایجاد شده، فقط با معاینه تخصصی و انجام تست‌های دقیق ممکن است. از آنجایی که هرکدام از این زخم‌ها روش درمان متفاوتی دارد، تشخیص زودهنگام باعث افزایش سرعت ترمیم و کاهش احتمال عفونت و عوارض بعدی می‌شود.

معاینات بالینی

اولین و مهم‌ترین مرحله معاینات بالینی است. متخصص زخم با بررسی ظاهر زخم، محل قرارگیری، نوع ترشح، الگوی درد و شرایط پوست اطراف، می‌تواند تا حد زیادی نوع زخم را تشخیص دهد.

بررسی سابقه پزشکی

پزشک سابقه بیماری‌های زمینه‌ای مانند واریس، لخته خون، دیابت، نارسایی قلبی یا کلیوی را نیز بررسی می‌کند تا تصویر دقیق‌تری از وضعیت عروقی بیمار به دست‌آورد.

سونوگرافی داپلر

برای بررسی دقیق جریان خون و وجود هرگونه انسداد یا نارسایی، سونوگرافی داپلر انجام می‌شود. داپلر یکی از مهم‌ترین ابزارهای تشخیص زخم‌های وریدی است، زیرا با کمک سونوگرافی داپلر مشخص می‌شود که آیا خون در وریدها دچار بازگشت معکوس شده یا خیر، شدت و محل مشکل دقیقاً کجاست و آیا رگ‌های سطحی یا عمقی درگیر هستند. در بیماران با سابقه لخته خون نیز داپلر کمک می‌کند تا باقی‌مانده لخته یا آسیب دریچه‌ها مشخص شود.

فلبوگرافی

فلبوگرافی نوعی تصویربرداری تخصصی از رگ‌هاست که با تزریق ماده انجام می‌شود و تصویر کاملی از مسیر رگ‌ها، انسدادها و ناهنجاری‌های احتمالی ارائه می‌دهد. این روش معمولاً زمانی توصیه می‌شود که داپلر نتیجه واضحی نشان نداده باشد یا بیمار نیاز به برنامه‌ریزی درمانی پیشرفته مانند جراحی یا روش‌های اندوواسکولار داشته باشد.

تشخیص زخم وریدی یک فرایند ترکیبی است که تنها با مشاهده ظاهر زخم انجام نمی‌شود. استفاده از معاینه تخصصی همراه با تست‌های تشخیصی دقیق، امکان تدوین برنامه درمانی موثر و اختصاصی برای هر بیمار را فراهم می‌کند و احتمال ترمیم کامل را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.

مراقبت از زخم‌های عروقی در منزل

مراقبت اصولی از زخم‌های عروقی در منزل نقش بسیار مهمی در سرعت ترمیم، کاهش التهاب و پیشگیری از عفونت دارد. بسیاری از بیماران تصور می‌کنند درمان زخم وریدی یا شریانی فقط در کلینیک انجام می‌شود، در حالی که بخش زیادی از روند بهبودی به مراقبت‌های خانگی صحیح و منظم بستگی دارد.

تمیز نگه داشتن زخم

یکی از مهم‌ترین اقدامات در مراقبت خانگی، تمیز نگه داشتن زخم است. زخم‌های عروقی نسبت به آلودگی و عفونت بسیار حساس هستند و کوچک‌ترین آلودگی می‌تواند منجر به بوی بد، افزایش ترشح یا کند شدن روند ترمیم شود. برای شست‌وشوی زخم باید از سرم شست‌وشو (نرمال سالین) یا محلول‌های تجویز شده توسط متخصص استفاده شود. استفاده از الکل، بتادین و مواد خانگی مانند نمک یا زردچوبه می‌تواند به بافت سالم آسیب بزند و روند ترمیم را طولانی‌تر کند؛ بنابراین باید به‌طور کامل از آن‌ها پرهیز شود. پس از شست‌وشو، خشک کردن اصولی ناحیه با گاز استریل و بدون هیچ‌گونه مالش شدید ضروری است، زیرا پوست اطراف زخم در این بیماران بسیار حساس و شکننده است.

تعویض منظم پانسمان

اقدام مهم دیگر، تعویض منظم پانسمان است. نوع پانسمان با توجه به نوع زخم، میزان ترشح و شرایط پوست توسط متخصص انتخاب می‌شود. زخم‌های وریدی معمولاً ترشح بیشتری دارند، بنابراین پانسمانی نیاز دارند که بتواند رطوبت اضافی را جذب کند و از پوست اطراف محافظت نماید. پانسمان باید همیشه تمیز، خشک و بدون بو باشد. تعویض دیرهنگام پانسمان باعث تجمع باکتری‌ها، افزایش بو و بیشتر شدن ترشح می‌شود. از طرف دیگر، تعویض بیش از حد نیز می‌تواند به بافت تازه آسیب وارد کند.

حرکات کششی

برای زخم‌های وریدی، بالا نگه داشتن پاها در طول روز یکی از مؤثرترین روش‌های کاهش تورم و کمک به بهبود است. بیمار باید روزانه چند بار پا را به‌گونه‌ای قرار دهد که حدود ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر بالاتر از سطح قلب قرار گیرد. این کار باعث کاهش فشار وریدی، کاهش التهاب و کمک به تخلیه مایعات تجمع یافته می‌شود. بیماران شاغل یا افرادی که ساعات طولانی می‌نشینند یا می‌ایستند، باید در طول روز حرکات کششی پا انجام دهند و از بی‌حرکتی طولانی‌مدت خودداری کنند.

رژیم غذایی مناسب

علاوه بر مراقبت‌های مستقیم از زخم، توجه به سلامت عمومی بدن نیز مهم است. رژیم غذایی مناسب شامل پروتئین، ویتامین سی، روی و آهن می‌تواند روند ترمیم را تسریع کند. نوشیدن آب کافی، ترک دخانیات، کنترل قند خون در بیماران دیابتی و کاهش نمک برای افرادی که تورم زیادی دارند، جزء اصول اصلی مراقبت خانگی هستند. ورزش‌های سبک مانند پیاده‌روی نیز می‌تواند گردش خون را بهبود دهد و به کاهش تورم کمک کند.

در نهایت، هر تغییری در وضعیت زخم مانند افزایش درد، بوی بد، تب، ترشح سبز یا زرد، تغییر رنگ شدید پوست یا گسترش زخم باید فوراً به متخصص گزارش شود. مراقبت در منزل زمانی بهترین نتیجه را می‌دهد که همراه با نظارت تخصصی و مراجعه منظم به کلینیک انجام شود.

روش‌های درمانی نوین زخم های عروقی در کلینیک صمدیان

متخصصان زخم، با بررسی دقیق سابقه پزشکی، معاینه بالینی و استفاده از تست‌های تشخیصی مانند سونوگرافی داپلر، فلبوگرافی و اندازه‌گیری فشار خون مچ پا، نوع زخم و شدت آسیب را تشخیص می‌دهند. این اطلاعات به انتخاب بهترین روش درمان کمک می‌کند، زیرا هر نوع زخم عروقی، چه شریانی و چه وریدی، به شیوه متفاوتی درمان می‌شود.

روش های درمانی زخم های وریدی

• استفاده از باندهای فشاری یا جوراب‌های فشاری برای بهبود گردش خون و جلوگیری از ایجاد زخم‌های جدید
• مراقبت از پوست و استفاده از داروهای ضد التهابی یا ضدعفونی‌کننده
• درمان‌های جراحی در صورت نیاز برای اصلاح نقص‌های وریدی و بهبود گردش خون

روش های درمانی زخم های شریانی

• افزایش جریان خون شریانی از طریق بای‌پس شریانی یا آنگیوپلاستی
• استفاده از داروها برای بهبود جریان خون و کاهش تشکیل لخته‌ها
• درمان‌های دارویی برای کنترل بیماری‌های زمینه‌ای مثل فشار خون بالا و دیابت
• جراحی برای ترمیم یا باز کردن شریان‌های مسدود در موارد شدید

در زمینه روش‌های نوین درمانی زخم‌های عروقی، تکنیک‌های متعددی وجود دارد که سرعت ترمیم را به‌طور قابل توجهی افزایش می‌دهند. یکی از این روش‌ها، استفاده از پانسمان‌های تخصصی مدرن است. پانسمان‌های هیدروژل، فوم‌های جذب‌کننده و پانسمان‌های حاوی نقره، رطوبت محیط زخم را کنترل کرده و از رشد باکتری‌ها جلوگیری می‌کنند. این پانسمان‌ها باعث کاهش درد، تسریع ترمیم و بهبود کیفیت بافت می‌شوند. در موارد پیشرفته، درمان‌های پیشرفته مانند درمان با سلول‌های بنیادی، تحریک الکتریکی یا لیزر درمانی و درمان‌های اندوواسکولار نیز کاربرد دارد. این روش‌ها معمولاً در زخم‌های مقاوم یا بیمارانی که دچار اختلال شدید عروقی هستند، استفاده می‌شوند. هدف این درمان‌ها، افزایش جریان خون به بافت، بازسازی سلول‌های آسیب‌دیده و کاهش التهاب مزمن است.

جمع‌بندی

زخم‌های عروقی پا، چه از نوع شریانی و چه وریدی، مشکل شایعی هستند که می‌توانند کیفیت زندگی بیماران را به‌طور قابل توجهی تحت تأثیر قرار دهند. شناخت تفاوت‌های زخم‌های شریانی و وریدی، علائم مشخصه و علل ایجاد آن‌ها، اولین گام در درمان موفق است. زخم شریانی معمولاً ناشی از کاهش جریان خون شریان‌ها، انسداد یا آسیب رگ‌هاست و با درد شدید، زخم‌های عمیق و رنگ پوست سرد یا متمایل به سیاه مشخص می‌شود. در مقابل، زخم‌های وریدی اغلب سطحی، همراه با ترشح، التهاب، تورم و تغییر رنگ پوست در اطراف قوزک پا هستند و ناشی از نارسایی وریدی و برگشت ناقص خون به قلب ایجاد می‌شوند.

در نهایت، درمان زخم عروقی پا نیازمند ترکیبی از مراقبت تخصصی، مدیریت عوامل زمینه‌ای و مراقبت‌های خانگی است. توجه به علائم اولیه، پیگیری منظم و همکاری نزدیک با متخصصان می‌تواند از پیشرفت زخم‌های مزمن جلوگیری کند و کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشد. پیشگیری، تشخیص سریع و درمان هدفمند، کلید موفقیت در مدیریت زخم‌های شریانی و وریدی پا هستند و می‌توانند از عوارض جدی مانند عفونت شدید و قطع عضو جلوگیری کنند.

در کلینیک‌ تخصصی زخم صمدیان، با استفاده از دانش روز، تجهیزات پیشرفته و روش‌های نوین درمانی، می‌توان هر نوع زخم عروقی پا را به بهترین شکل درمان و ترمیم کرد و روند بهبود را به‌طور قابل توجهی تسریع نمود.