عفونت استخوان | علائم استئومیلیت چیست؟

عفونت استخوان که در علم پزشکی با نام استئومیلیت شناخته می‌شود، یکی از بیماری‌های جدی و گاهی خطرناک سیستم اسکلتی بدن است که در صورت تشخیص و درمان دیرهنگام می‌تواند عوارض جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد. این بیماری زمانی رخ می‌دهد که باکتری‌ها یا در موارد نادر قارچ‌ها وارد بافت استخوان شده و باعث التهاب، تخریب استخوان و اختلال در روند ترمیم طبیعی آن می‌شوند. عفونت استخوان می‌تواند در هر سنی اتفاق بیفتد، اما در کودکان، سالمندان، بیماران دیابتی و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، شیوع بیشتری دارد.

در سال‌های اخیر به دلیل افزایش جراحی‌های ارتوپدی، کاشت پروتزها، تصادفات و همچنین شیوع بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت، موارد ابتلا به عفونت حاد استخوان و استئومیلیت مزمن رو به افزایش بوده است. از طرفی علائم این بیماری در مراحل اولیه ممکن است خفیف یا غیر اختصاصی باشد و همین موضوع تشخیص به‌موقع را دشوار می‌کند. شناخت دقیق علل، علائم، روش‌های تشخیص و درمان عفونت استخوان نقش بسیار مهمی در جلوگیری از پیشرفت بیماری دارد.

در این مقاله که توسط کارشناس زخم کلینیک صمدیان نوشته شده، به‌صورت جامع بررسی می‌کنیم که استئومیلیت چیست، چه انواعی دارد، چگونه ایجاد می‌شود، چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند و بهترین روش‌های درمانی برای کنترل و بهبود آن کدام‌اند.

عفونت استخوان یا استئومیلیت چیست؟

عفونت استخوان به وضعیتی گفته می‌شود که در آن یک عامل عفونی، معمولاً باکتری، وارد بافت استخوان شده و باعث التهاب و تخریب تدریجی آن می‌شود. شایع‌ترین عامل ایجادکننده عفونت استخوان، باکتری استافیلوکوک اورئوس است، اما باکتری‌های دیگر و حتی قارچ‌ها نیز می‌توانند در بروز این بیماری نقش داشته باشند. استخوان‌ها به‌طور طبیعی جریان خون بالایی دارند، اما در صورت ورود میکروب، پاسخ ایمنی بدن ممکن است نتواند به‌طور کامل عفونت را مهار کند.

نکته مهم این است که استئومیلیت تنها یک التهاب ساده نیست؛ بلکه یک بیماری عمیق استخوانی است که در صورت عدم درمان، می‌تواند منجر به نکروز استخوان، تغییر شکل اندام و حتی قطع عضو شود. به همین دلیل تشخیص زودهنگام و شروع سریع درمان، اهمیت بسیار بالایی دارد.

انواع عفونت استخوان

عفونت استخوان بر اساس نحوه ایجاد، مدت زمان درگیری و شرایط بیمار به انواع مختلفی تقسیم می‌شود. شناخت این دسته‌بندی‌ها به پزشک کمک می‌کند تا بهترین روش درمان استئومیلیت را انتخاب کند.

عفونت حاد استخوان

عفونت حاد استخوان معمولاً به‌صورت ناگهانی شروع می‌شود و علائم آن در مدت کوتاهی بروز می‌کنند. این نوع عفونت بیشتر در کودکان و نوجوانان دیده می‌شود و اغلب به دلیل انتقال باکتری از طریق جریان خون ایجاد می‌شود. تب، درد شدید استخوان، تورم، قرمزی و محدودیت حرکتی از نشانه‌های شایع آن هستند.
در عفونت حاد، اگر تشخیص به‌موقع انجام شود و درمان آنتی‌بیوتیکی مناسب آغاز گردد، احتمال بهبودی کامل بسیار بالاست. اما در صورت تأخیر در درمان، عفونت می‌تواند به فرم مزمن تبدیل شود.

عفونت مزمن استخوان

استئومیلیت مزمن زمانی ایجاد می‌شود که عفونت حاد به‌درستی درمان نشده یا برای مدت طولانی ادامه پیدا کند. در این حالت، بافت استخوان دچار تخریب گسترده شده و نواحی مرده‌ای به نام سکوئستر در استخوان شکل می‌گیرد. علائم در نوع مزمن معمولاً خفیف‌تر اما مداوم هستند و ممکن است شامل درد مزمن، ترشح چرکی و تورم طولانی‌مدت باشد.
درمان استئومیلیت مزمن اغلب نیازمند ترکیبی از جراحی و مصرف طولانی‌مدت آنتی‌بیوتیک است و نسبت به نوع حاد، چالش‌برانگیزتر محسوب می‌شود.

استئومیلیت خونریزی

در این نوع از عفونت استخوان، عامل عفونی از طریق جریان خون به استخوان منتقل می‌شود. این حالت بیشتر در کودکان، سالمندان و افرادی با سیستم ایمنی ضعیف دیده می‌شود. معمولاً استخوان‌های بلند مانند ران یا ساق پا درگیر می‌شوند. تشخیص سریع این نوع عفونت اهمیت بالایی دارد، زیرا انتشار عفونت می‌تواند بسیار سریع باشد.

استئومیلیت پس از جراحی

پس از انجام جراحی‌های ارتوپدی، به‌ویژه جراحی‌هایی که شامل کاشت پروتز یا پیچ و پلاک هستند، احتمال بروز عفونت استخوان پس از جراحی وجود دارد. این نوع عفونت ممکن است هفته‌ها یا حتی ماه‌ها بعد از عمل ظاهر شود و اغلب درمان پیچیده‌تری دارند.

استئومیلیت ناشی از نقص گردش خون

این نوع استئومیلیت بیشتر در بیماران دیابتی یا افرادی که دچار بیماری‌های عروقی هستند دیده می‌شود. کاهش خون‌رسانی باعث می‌شود سیستم ایمنی نتواند به‌خوبی با عفونت مقابله کند و زخم‌های کوچک به‌تدریج به عفونت استخوان منجر شوند.

دلایل عفونت استخوان چیست؟

عفونت استخوان معمولاً نتیجه ورود میکروب‌ها به بافت استخوان است، اما مسیر ورود و شرایط زمینه‌ای نقش مهمی در بروز آن دارند. در ادامه مهم‌ترین علل این بیماری بررسی می‌شود.

شکستگی در استخوان

در شکستگی‌های باز که استخوان با محیط بیرون تماس پیدا می‌کند، احتمال ورود باکتری‌ها بسیار بالا می‌رود. اگر محل شکستگی به‌درستی ضدعفونی و درمان نشود، عفونت استخوان به‌راحتی شکل می‌گیرد.

انتقال از طریق جریان خون

باکتری‌ها می‌توانند از یک عفونت در نقطه‌ای دیگر از بدن، مانند عفونت پوستی یا عفونت ادراری، وارد جریان خون شده و به استخوان برسند. این مسیر یکی از شایع‌ترین علل عفونت استخوان در کودکان است.

ورود آلودگی به صورت مستقیم

زخم‌های نافذ، تصادفات، ضربات شدید یا ورود اجسام خارجی به بدن می‌توانند مستقیماً میکروب‌ها را وارد استخوان کنند. این حالت معمولاً منجر به عفونت موضعی شدید می‌شود.

عمل جراحی روی استخوان

هر نوع جراحی استخوان، به‌ویژه اگر با ایمپلنت یا پروتز همراه باشد، می‌تواند زمینه‌ساز عفونت شود؛ به‌خصوص اگر مراقبت‌های پس از عمل به‌درستی انجام نشود.

زخم‌های عمیق

زخم‌های مزمن، به‌ویژه در بیماران دیابتی، یکی از دلایل مهم ایجاد استئومیلیت هستند. این زخم‌ها اگر درمان نشوند، می‌توانند به لایه‌های عمقی‌تر نفوذ کرده و استخوان را درگیر کنند.

علائم عفونت استخوان

علائم عفونت استخوان بسته به نوع حاد یا مزمن بودن بیماری متفاوت است، اما برخی نشانه‌ها در اکثر بیماران مشترک هستند. درد مداوم و عمیق استخوان یکی از شایع‌ترین علائم است که معمولاً با حرکت تشدید می‌شود. تورم، قرمزی و گرمی ناحیه مبتلا نیز از نشانه‌های واضح التهاب محسوب می‌شوند.

در عفونت حاد استخوان، تب، لرز، خستگی شدید و بی‌حالی عمومی شایع است. در مقابل، در استئومیلیت مزمن ممکن است تب خفیف یا اصلاً وجود نداشته باشد، اما درد مزمن، ترشح چرکی از محل عفونت و اختلال در عملکرد اندام دیده می‌شود. تشخیص زودهنگام این علائم نقش کلیدی در جلوگیری از پیشرفت بیماری دارد.

چه افرادی بیشتر در معرض عفونت استخوان هستند؟

برخی افراد به دلیل شرایط خاص پزشکی یا سبک زندگی، بیشتر در معرض ابتلا به عفونت استخوان قرار دارند. بیماران دیابتی، افراد مبتلا به بیماری‌های عروقی، کسانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، مصرف‌کنندگان مواد مخدر تزریقی و افرادی که جراحی‌های ارتوپدی انجام داده‌اند، در گروه پرخطر قرار می‌گیرند. همچنین کودکان و سالمندان به دلیل شرایط فیزیولوژیک خاص خود، حساسیت بیشتری نسبت به این بیماری دارند.

نحوه تشخیص استئومیلیت

تشخیص استئومیلیت معمولاً ترکیبی از معاینه بالینی، آزمایش عفونت استخوان و تصویربرداری است. آزمایش خون می‌تواند افزایش شاخص‌های التهابی را نشان دهد، اما برای تشخیص دقیق‌تر، از روش‌هایی مانند سی‌تی‌اسکن و اسکن استخوان استفاده می‌شود. در برخی موارد نمونه‌برداری از استخوان برای شناسایی دقیق عامل عفونی ضروری است.

عوارض عفونت استخوان

در صورت عدم درمان مناسب، عفونت استخوان می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند که برخی از آن‌ها برگشت‌ناپذیر هستند.

آیا عفونت استخوان خطرناک است؟

بله، عفونت استخوان در صورت بی‌توجهی می‌تواند یک بیماری بسیار خطرناک باشد. گسترش عفونت، سپسیس، ناتوانی حرکتی و حتی قطع عضو از پیامدهای احتمالی آن هستند. به همین دلیل مراجعه سریع به پزشک و شروع درمان اهمیت حیاتی دارد.

روش‌های درمان عفونت استخوان

درمان عفونت استخوان یا استئومیلیت به عوامل مختلفی مانند شدت عفونت، حاد یا مزمن بودن بیماری، سن بیمار، وضعیت سیستم ایمنی و علت ایجاد عفونت بستگی دارد. هدف اصلی درمان، از بین بردن عامل عفونی، جلوگیری از گسترش التهاب و حفظ عملکرد طبیعی استخوان است. هرچه تشخیص زودتر انجام شود، روند درمان ساده‌تر و احتمال بهبودی کامل بیشتر خواهد بود.

در مراحل اولیه، به‌ویژه در موارد عفونت حاد استخوان، درمان معمولاً با دارودرمانی آغاز می‌شود. پزشک پس از انجام آزمایش‌های لازم و شناسایی عامل عفونی، آنتی‌بیوتیک مناسب را تجویز می‌کند. در بسیاری از بیماران، آنتی‌بیوتیک‌ها ابتدا به‌صورت تزریقی و از راه وریدی استفاده می‌شوند تا دارو سریع‌تر به بافت استخوان برسد. مدت زمان درمان دارویی ممکن است بین چند هفته تا چند ماه متغیر باشد و قطع زودهنگام آن می‌تواند باعث بازگشت یا مزمن شدن عفونت شود.

در مواردی که استئومیلیت مزمن تشخیص داده می‌شود یا عفونت به درمان دارویی پاسخ مناسبی نمی‌دهد، مداخله جراحی ضروری خواهد بود. در این شرایط، بافت‌های مرده و عفونی استخوان برداشته می‌شوند تا محیط مناسبی برای ترمیم ایجاد شود. گاهی لازم است فضای ایجادشده با پیوند استخوان یا مواد جایگزین پر شود. در عفونت‌های مرتبط با پروتز یا پیچ و پلاک، خارج کردن وسایل فلزی آلوده بخش مهمی از درمان محسوب می‌شود.

علاوه بر درمان‌های اصلی، کنترل بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت، بهبود گردش خون و مراقبت دقیق از زخم‌ها نقش بسیار مهمی در موفقیت درمان دارند. در برخی بیماران، استفاده از پانسمان‌های تخصصی و مراقبت‌های پیشرفته زخم می‌تواند به کاهش عفونت و تسریع روند بهبود کمک کند. همچنین پیگیری منظم، انجام آزمایش‌های دوره‌ای و تصویربرداری‌های کنترلی برای اطمینان از ریشه‌کن شدن کامل عفونت استخوان ضروری است.

در مجموع، درمان استئومیلیت یک فرآیند چندمرحله‌ای و گاهی طولانی است که نیاز به همکاری نزدیک بیمار و تیم درمانی دارد. تشخیص به‌موقع، پایبندی به درمان و رعایت توصیه‌های پزشکی، کلید اصلی جلوگیری از عوارض جدی عفونت استخوان محسوب می‌شود.

جمع‌بندی

عفونت استخوان یا استئومیلیت یک بیماری جدی اما قابل درمان است که در صورت تشخیص زودهنگام و درمان مناسب می‌توان از عوارض خطرناک آن جلوگیری کرد. شناخت علائم، توجه به عوامل خطر و مراجعه به‌موقع به پزشک نقش مهمی در کنترل این بیماری دارد. ترکیب درمان دارویی و جراحی، بسته به شدت بیماری، بهترین نتیجه را برای بیماران به همراه خواهد داشت. اگر شما یا یکی از عزیزانتان در معرض عفونت استخوان هستید یا به آن مبتلا شده‌اید، بهتر است هرچه سریع‌تر به بهترین کلینیک زخم در تهران مراجعه کنید. تیم درمانی کلینیک صمدیان برای راحتی شما امکان مشاوره رایگان را هم فراهم کرده؛ همچنین برای دریافت نوبت‌های حضوری می‌توانید از طریق سایت اقدام نمایید.

منابع:

Mayo clinic, cleveland clinic, NIH, Healthdirect